Palazzo Adriano ha il privilegio di conservare degli acquerelli di Houel che, rimasto colpito dagli abiti delle donne palazzesi ha voluto immortalarli. Houlel nel suo: “Voyage pittoresque des isles de Sicile, de Malte et de Lipari”, datato 1782 descrive minuziosamente le parti che compongono gli abiti di gala e quelli giornalieri. Negli acquerelli egli ritrae le donne evidenziando i colori, le diversità degli abiti delle donne sposate, delle ragazzine e delle donne nubili. In questo paese Houel fu attratto soprattutto da un tipo di civiltà e costume di versi da quelli che era abituato a vedere negli altri paesei siciliani. In questi abiti ci sono certamente almeno tre elementi riconducibili al mondo albanese o in generale balcanico: la “keza”, chiamata dall'autore “kefua” o “kajola”, lo “sqepi”e il brezi o “cintura d'argento”. Da oltrei dieci anni, l'Amministrazione Comunale di Palazzo Adriano con la collaborazione di studiosi locali, si è impegnata nella difficile ma orgogliosa opera di ripristinare gli abiti tradizionali palazzesi femminili e maschili. Per intensificare i legami con un passato importante e ricco di storia a testimonianza di una tradizione alla quale i palazzesi sono legati, ha realizzato un abito di gran festa di colore rosso finemente ricamato a mano in oro dalle Suore Basiliane di Palazzo Adriano. Gli abiti tradizionali palazzesi sfilano nelle occasioni importanti e per i cerimoniali ufficiali indossati da belle ragazze palazzesi. In occasione del concorso interregionale tenutosi a Spezzano Albanese il 13 agosto del 2004, i costumi palazzesi si sono classificati ai primi posti. sono state elette due ragazze palazzesi: Miss Arbëreshe 2004, Ilaria Parrino che ha indossato il prezioso costume di proprietà del Comune di Palazzo Adriano. E Miss Arbëreshe 2004 Fabienne Pacino.
Anche Paolo Maria Parrino, Nicolò Chetta e Francesco Crispi hanno descritto i costumi albanesi in tutto il loro splendore. Grazie a loro è possibile riscoprire uno splendido spaccato della vita sociale a Palazzo Adriano della fine del ’700. Dalla fine del XIX sec. quei costumi subirono un lento ma inesorabile declino che stava affidando solo alla storia la loro esistenza. Ma nel 1998, grazie all’Amministrazione Comunale e agli studiosi del luogo, i costumi albanesi di Palazzo Adriano rinascono a nuova vita ed il loro recupero coincide con l’affermazione dell’identità del relativo popolo, ed è pegno del suo perpetuarsi. Quei costumi sono espressione di un tipo di civiltà e di stima della donna: dei costumi così ricchi, sfarzosi e artisticamente elaborati testimoniano la vita di una società ricca, colta e civilmente ben organizzata, che ha raggiunto un alto grado di espressione artistica, nel settore unica in Europa. La donna è il gioiello della casa. Si investono su di lei notevoli capitali di valenza sociale più che economica. D’altra parte la stessa necessità di indossare convenientemente simili abiti richiede un portamento composto e dignitoso come è testimoniato nella teoria delle vergini di “S. Vitale” a Ravenna.
L’abito della festa - L’abito della festa di Palazzo Adriano è di origine principesca bizantino-costantinopolitana. Risulta sfarzoso nella sua linearità e compostezza. Dice Houel “queste donne albanesi si vestono con grande sfarzo nei giorni di festa”. La gonna è di pura seta, ampia ed arricciata in vita. Su di essa corre un ricamo fatto di fili d’oro che lasciano un disegno morbido ed elegante. Gli stessi motivi floreali impreziosiscono sia il corpino, davanti e dietro, che le maniche. I ricami sono interamente fatti a mano. Sotto il corpino c’è una bianca camicia dall’ampio colletto adorno di merletti che, dopo aver lasciato un largo sbuffo sull’omero fuoriesce dai polsi mostrando dei fini merletti cascanti sulle mani. Sul capo c’è la “Kefua”, ricamata in oro e ricca di trine, dalla quale escono due veli perfilati da trine dorate che conferiscono al costume un elegante slancio maestoso; i veli scendono dietro fin quasi all’orlo della gonna per poi risalire sui fianchi fino alla cintura. La cintura in argento è costituita da borchie incise finemente che tengono nella parte centrale un medaglione recante l’effige di S. Nicola, patrono di Palazzo Adriano.
L’abito della donna sposata - Dalla capigliatura scendono due veli che passando sotto il mento, scendono fino al petto, passano dietro e risalgono morbidamente sugli avrambracci. La gonna, di tessuto pregiato, di solito di colore pastello, è ampia ed arricciata in vita. E’ arricchita da trine dorate che formano gradevoli disegni impreziositi da pietre dure. Le maniche sono ornate da 4 fiocchi per simboleggiare le virtù che la donna deve possedere. Le spalle sono coperte da un ampio colletto ricamato e con i bordi adorni di merletti.
Italiano - Albanese
Palazzo Adriano ruan disa piktuara në akuarel të piktorit Houel, i cili pasi mbeti i mahnitur nga bukuria e veshjeve të grave palaceze vendosi t’i përjetësojë me artin e tij. Houel, në veprën e tij “Voyage pittoresque des isles de Sicile, de Malte et de Lipari”, botuar në vitin 1782, përshkruan me hollësi pjesët që përbëjnë veshjet e festës dhe veshjet e përditshme. Në piktuara ai paraqet gratë e fshatit, duke vënë në pah, ngjyrat e larmishme, shumëllojshmërinë e kostumeve të grave të martuara, të vajzave dhe të grave beqare. Në këtë fshat piktorin e tërhoqi shumë një lloj qytetarie dhe zakonesh të ndryshme nga ato që ishte mësuar të shihte nëpër Sicili. Në veshjet e pikturuara prej tij dallojmë së paku tri elemente me origjinë shqiptare a përgjithësisht ballkanike: keza që autori e quan “kefua” a “kajola”; sqepi dhe brezi i argjendtë. Këto dhjetë vjetët e fundin administrata komunale e Palazzo Adriano-s me patronazhin e Asesoratit Rajonal BB.CC.P.I. të Palermos ia ka hyrë punë së vështirë të rizbulimit dhe rikrijimit të veshjeve tradicionale palaceze qoftë të burrave, qoftë të grave. Për të forcuar lidhjet me të shkuarën e pasur historike kemi rikrijuar një kostum festiv me ngjyrë të kuqe të qëndisur me dorë nga murgeshat baziliane të Palazzo Adriano-s. Veshjet tradicionale vishen nga vajzat e fshatit në raste festash të rëndësishme. Me rastin e konkursit ndërkrahinor të organizuar në Spezzano Albanese më 13 gusht 2004, veshjet palaceze u klasifikuan në vendet e para. Vajza nga Palazzo Ilaria Parrino që u zgjodh “Miss Arbëreshe 2004”, vishte një kostum të çmuar popullor që është pronë e komunës. Edhe Paolo Maria Parrino, Nicolò Chetta dhe Francesco Crispi kanë dhënë përshkrime të hollësishme të veshjeve arbëreshe. Falë këtyre dëshmive u bë i mundur rizbulimi i një pjese të harruar të jetës shoqërore të fundshekullit XVIII në Palazzo Adriano. Aty nga fundi i shekullit XIX tradita e veshjeve pësoi një rënie të vazhdueshme, duke mbetur megjithatë në histori. Mirëpo në vitin 1998, falë Administratës komunale dhe punës së studiuesve, veshjet arbëreshe të Palazzo Adriano-s rilindën, duke u bërë kështu një element i rëndësishëm i identitetit të popullit. Ato veshje janë shprehje e një qytetërimi dhe vlerësimi të grave. Veshje kaq të çmuara dhe kaq të përpunuara artistikisht janë dëshmi e një shoqërie të pasur, të kulturuar dhe të organizuar më së miri, që ka arritur një nivel të lartë të shprehjes artistike, që nuk e ka shoqen në Evropë. Gruaja është stolia e shtëpisë. Në të investohet një kapital i konsiderueshëm vlere shoqërore më shumë sesa ekonomike. Nga ana tjetër, nevoja për të mbajtur veshje të tilla parakupton një sjellje dinjitoze, sikundër dëshmon edhe teoria e virgjëreshave të “S. Vitale” në Ravenna.
Kostumi i festës në Palazzo Adriano ka origjinë aristokratike bizantine. Në fakt ai është shumë i hijshëm. Houel thotë se “këto gra arbëreshe vishen me luks të madh në ditët e festës”. Fundi, i gjerë dhe me pala në mes, është prej mëndafshi. Ai është i qëndisur me fije ari që përvijojnë motive të hijshme dhe elegante. Po ato motive floreale zbukurojnë pjesën e sipërme të kostumit, para e prapa, por edhe mëngët. Qëndisjet janë bërë të gjitha me dorë. Nën kostum ka një këmishë të bardhë me jakë të gjerë prej dantelle, dhe me mëngë që dalin dhe varen mbi kyçet e duarve. Mbi krye mbahet “keza” e qëndisur me fije ari, prej së cilës dalin dy shtresa velloje të praruar që i japin kostumit një pamje madhështore. Velloja e derdhur mbi shpatulla zbret deri poshtë përgjatë gjithë kostumit deri te fundi për t’u ngjitur sërish mbi ije deri te brezi. Brezi është prej argjendi të punuar me një togzë që paraqet figurën e shën Nikollës, mbrojtësit të Palazzo Adriano-s.
Visualizza: foto1, foto2, foto3, foto4, foto5
